Gumruk Kanunu m. 234/1-a Kapsaminda Kiymet Eksik Beyani: Danistay 7. Daire Karari

Uyusmazligin Konusu

Davaci sirket adina tescilli serbest dolasima giris beyannameleri muhteviyati esyanin kiymetinin eksik beyan edildiginden bahisle ek olarak gumruk ve katma deger vergileri tahakkuk ettirilmis; ayrica 4458 sayili Gumruk Kanunu'nun 234. maddesinin 1. fikrasinin (a) bendi uyarinca para cezasi karara baglanmistir. Davaci, kiymet arastirmasi yapilmadigini ve eksik incelemeye dayali islemin hukuka aykiri oldugunu ileri surerek isleme vaki itirazin zimnen reddine dair islemin iptalini istemistir.

Ilk derece mahkemesi uyusmazligi kismen zamanasimi, kismen ispat yuku yonunden degerlendirmis; Bolge Idare Mahkemesi ithalde alinan katma deger vergisinin de Gumruk Kanunu kapsaminda uc yillik zamanasimina tabi oldugunu belirterek bir kismi yonunden islemi iptal etmis, kalan kismi onamistir. Uyusmazlik temyiz yoluyla Danistay 7. Dairesinin onune gelmistir.

Mahkemenin Degerlendirmesi

Daire, oncelikle uygulanan cezanin yasal dayanagini incelemistir. 4458 sayili Kanun'un 234. maddesinin 1. fikrasinin (a) bendi, serbest dolasima giris rejimine tabi esyada, 15. maddede belirtilen Gumruk Tarifesini olusturan unsurlardan veya vergilendirmeye esas olan sayi, bas, agirlik gibi olculerinde aykirilik gorulmesi ve beyana gore hesaplanan gumruk vergisi ile alinmasi gereken vergi arasindaki farkin %5'i asmasi halinde, bu farkin uc kati para cezasi alinacagini ongormektedir.

Daireye gore bu bent, niteligi itibariyla tarifeyi olusturan unsurlardaki veya olcusel verilerdeki aykiriliklara ozgu bir yaptirim duzenlemektedir. Olayda ise ceza, esyanin kiymetinin dusuk beyan edildigi gerekcesiyle kesilmistir. Kiymet eksik beyani, (a) bendinin lafzi ve kapsamiyla ortusmemektedir.

• Para cezasinin yasal dayanagi, somut aykiriligin tipine (tarife unsuru mu, kiymet mi, olcu mu) gore belirlenmelidir.
• m. 234/1-a yalnizca tarife unsurlarinda ve sayi/bas/agirlik gibi olculerdeki aykiriliklari kapsar; kiymet eksik beyanini kapsamaz.
• Kiymet duzeyindeki eksiklik icin (a) bendine dayanilarak ceza kesilmesi, cezalarda kanunilik ilkesine aykiridir.
• Idarenin yanlis bende dayanmasi, cezanin esasen var olup olmadigindan bagimsiz olarak islemi sakatlamaktadir.

Tarifeyi olusturan unsurlarda veya olculerde aykirilik bulunmasi haline ozgu (a) bendi uyarinca, kiymetin dusuk beyan edildigi gerekcesiyle para cezasi kararinda hukuka uyarlik yoktur.

Sonuc

Danistay 7. Daire, Bolge Idare Mahkemesi kararinin kiymet eksik beyanina dayali para cezasinin reddine iliskin hukum fikrasini bozmus; zamanasimi ve diger esasa iliskin kalan hukum fikralarini ise onamistir. Boylece idarenin m. 234/1-a hukmunu kiymet aykiriligina uygulamasinin yasal isabetten yoksun oldugu kesin olarak ortaya konmustur. Karar 22 Aralik 2023 tarihinde oybirligiyle ve kesin olarak verilmistir.

KS Law Degerlendirmesi

Karar, gumruk idari para cezalarinda cezanin dayandirildigi bendin somut aykirilik tipiyle birebir ortusmesi gerektigini gostermektedir. Uygulamada idare, kiymet, tarife ve olcu aykiriliklarini cogu zaman ayni isfle 234. madde uzerinden cezalandirmaya yonelmektedir. Oysa kiymet eksik beyani ile tarife/olcu aykiriligi farkli fikra ve bentlere tabidir; yanlis bende dayanma tek basina iptal sebebidir. Ithalatcilar acisindan, kesilen cezanin lafzi dayanagi titizlikle denetlenmeli, cezanin somut fiile uyup uymadigi ve %5 esiginin asilip asilmadigi ayri ayri irdelenmelidir. Bu yaklasim ayni zamanda olcululuk ilkesini de guvence altina alir: kanunda ongorulmeyen bir fiil icin agir bir maktu/nispi ceza uygulanmasi onlenmis olur.